Mersin’de eczacılığın örgütlenmesi 1970 lerde başlar. TEB yasasının çıktığı 1956 yılından beri 4. Bölge Adana Eczacı Odasına bağlı olan Mersin’in 1969-70 yıllarında Oda Temsilcisi Ecz. İsmet Ağırtan’dır. Yerel sorunlarını görüşmek ve kararlar almak için ya bir otelde veya mekanı en uygun olan Ülkü Eczanesinde toplanılmakta ve katılımın 9 eczacıyı bulunca çoğunluk var diye kabul edilmektedir. Artık Mersin temsilcisi bu toplantılarda seçilmekte ve yetki belgesi yollanması için Adana Eczacı Odasına bilgi vermektedir. Oylamayla seçilen ilk temsilci Ecz. H.Yılmaz Manav’dır. Kendisi birkaç yıl sonra (1976 yılında) Adana Eczacı Odası Kongresinde Büyük Kongre Delegesi seçilir.

O yıllarda merkezi İstanbul’da olan Türk Eczacılar Birliğinin 1976 Büyük Kongresi Mersin eczacılığında bir dönüm noktasıdır. Bu kongrede Mersin’de bir eczacı odası kurulması kararı çıkmış ve Kurucu Heyet Başkanı olarak Ecz. H.Yılmaz Manav görevli/yetkili kılınmıştır. O sırada temsilci olan Manav’ın yardımcıları da gene seçimle belirlenen Ecz. Muharrem Maraloğlu ve Ecz. Gülsen Gönen’dir. Bu heyete Tarsus’lu eczacılardan rahmetli Ecz. Ahmet Yüksel Uras da dahil edilir ve odanın ilk kongresi 17 Şubat 1977 tarihinde o yılların en görkemli ve teknik donanımlı salonu olan Akdeniz İhracatçı Birlikleri Konferans Salonunda gerçekleşir. Bu kongreye ilin en yaşlı eczacısı olan 92 yaşındaki Ecz. Suphi Haşim Kınoğlu’nun da katılımı sağlanır. Zamanın TEB başkanı da bu kongreyi katılımıyla onurlandırır.

MERSİN’İN İLK ECZANELERİ 

Yakın zamana kadar adı İçel olan Mersin ilinin merkezi 1932 yılına kadar Silifke idi. Dolayısıyla ilk eczane de 1923 yılında daha büyük ve gelişmiş olan il merkezi Silifke’de açılmıştır.

Ecz. Adnan Bayer (Mustafa Adnan Bey) 1888 yılında Selanik Dedeağaç’ta doğmuş, iyi eğitim almış, kişilik olarak son derece disiplinli bir Osmanlı aydınıdır. Gümrük müfettişi olan babasının görevi nedeniyle çocukluğu Mısır ve Arabistan’da geçer. İstanbul’da Eczacı Mektebini bitirince ailesinin yanına giderek Mekke’de eczane açar.

Şerif Hüseyin’in Osmanlı’ya isyanı sırasında tutuklanıp hapse atılır. Bir arkadaşının yardımıyla hapisten kaçar ve ne evine ne de eczanesine uğramadan Filistin’e gider. Zira oralarda Osmanlı Toprağıdır. Oradan bir gemi ile önce Rodos’a sonra da Anadolu’ya geçer. Mekke’deki 7 yıl süren eczacılığı sona erer. Mekke’de eczacılığı sırasında ilaçları İngiltere’den gelmektedir. Son gelen ürünlerin de tutarı 20.000 İngiliz lirasıdır (yaklaşık 60.000 TL). Savaş bittikten sonra bıraktığı mal varlığını ister ama alamaz.

Cumhuriyetçi Ecz. Adnan Bey’in Türkiye’de eczane açmak için seçtiği yer, o zamanlar il merkezi olan Silifke’dir. Eczane açılış tarihi 17 Ekim 1923 tür. Adı  Cumhuriyet’tir ve 12 gün sonra Cumhuriyet ilan edilecektir. Silifke’de evlenir ve dört çocuğu olur.

Ecz. Adnan Bayer, halen tevatür halinde ifade edilmekte olan örnek bir iş disiplini ve ciddiyetiyle 1961 yılına kadar eczanesinin başındadır. O tarihte vefat edince eczanesi bir süre ailesi adına mesul müdüre işlettirilir. Hatta ünlü hocalarımızdan Prof.Dr. Atilla Hıncal da 1963 yılında bir süre mesul müdürlük yapar bu ünlü eczanede.

 Ecz. Adnan bey Silifke için bir semboldür ve Ata’mızın Silifke’ye her gelişinde İl Valisi ile birlikte onun yakınında,heyetinde ve sofrasındadır.

1933 yılında Atatürk’ün talimatıyla il merkezi olan Mersin ise, 1830’lardaki sivrisinekli köy görünümünden yavaş yavaş sıyrılmakta ve gelişmektedir. Burada ilk eczane Ali Bey adında bir eczacı tarafından 1924 veya 1925 yılında açılır. Ancak Ali Beyin hem sağlığı pek iyi değildir hemde ekonomik sıkıntılar çekmektedir. 1926 yılında gelindiğinde bu eczanenin Ecz. Suphi Haşim Kınoğlu (Eczacı Kıllızade Suphi Haşim bey)’na devredildiğini görüyoruz. Suphi Haşim Bey, aslen Kilis’lidir ve bir Osmanlı subayının çocuğu olarak 1885 yılında dünyaya gelmiştir. İstanbul’da Eczacı Mektebinden mezun olduktan sonra babasının görev yaptığı ve o tarihte bir yurt toprağı olan Halep’e döner. Fakat ortamı pek beğenmeyerek Almanya’ya gidip orada 9 yıl eczacılık yapar.

Almanya dönüşü 1926 yılında eczane açmak için Mersin’i seçer. Sağlık ve ödeme sıkıntıları içinde olan Ecz. Ali Beyin Uray caddesindeki Sıhhat Eczanesini devralır. Unutmamak gerekir ki bu tarihte henüz Mersin’de bir hastane bile yoktur. Sonradan adını Sağlık Eczanesi’ne dönüştüren Ecz. Suphi Haşim Bey, eczanesini 1969 yılına kadar işletir. O tarihte yaşı 84 tür ve mesleği terk etmiştir. Fakat sağlıklı bünyesi onun  1983 yılında 98 yaşına kadar yaşamasına imkan verir. Mersin Eczacı Odasının Kurucu başkanı olan ve halen mesleğini sürdüren Ecz. H. Yılmaz Manav, 1963 yılında onun yanında ilk stajını yapmıştır.

Mersin’de ikinci eczane olarak bilinen aslen Kıbrıslı olan Ecz. İrfan Tankut’un İstikamet Eczanesi Gümrük Meydanında 1930 da açılmıştır. Üçüncü eczane ise gene aynı yıllarda Avcı Tevfik adıyla tanınan Ecz. Tevfik Göktuna’nın Halk Eczanesi’dir.

Mersin’in çok renkli ve ünlü bir başka eczacısı da VETEM Eczanesini açan Ecz. Ali Vetem’dir. Kendisi Veteriner-Eczacı olduğu için soyadı kanunu çıkınca soyadını iki mesleğinin ilk hecelerinin birleştirilmesinden almıştır: Veterinerin ver’i ile emgen = eczacının em’i.

Mersin’in ilk ecza deposu da 1930’larda Gümrük Meydanında faaliyetini sürdüren “Asaf Ecza Deposu” dur.

Anımsanan ilk eczacı Kalfası ise aslen İskenderun’lu olan İskender (Aleksandr) Efendidir.

Mübadele öncesine ait kesin bilgiler olmamakla birlikte 1920’lerin başında Mut’ta eczacı Todori (muhtemelen Teodor) Efendiden anılar anlatılır.

Eczane sayısını sınırlayan yasanın kalkmasıyla Mersin’de beşinci eczaneyi Mersin’in ilk eczacısı Suphi Haşim Beyin gelini Ecz. Nevin Kınoğlu açmıştır.

Altıncı eczane ise maalesef Mersin’in ilk muvazaalı eczanesidir: İsmet Eczanesi. Yer, o yılların parlak ticari bölgesi Gümrük Meydanıdır. Ecz. İsmet Çağlayan, sermayedar İsmet Okaner ile muvazaaya girmiştir. Sonradan tek başına eczanenin sahibi olan Ecz. İsmet Çağlayan 1990’larda vefatına kadar majistral ilaçlarla ünlenerek sürdürmüştür.

Mersin’de daha 1963 yılında 10 olan eczane sayısı 1970 de 17 yi bulmuştur. Bugün ise 271 civarındadır. İl genelinde bu sayı 500 dür.

TARSUS’TA İLK ECZANELER*

1900 yılları civarında Tarsus’ta aşağıdaki üç eczacının faaliyet gösterdiği saptanmıştır:

Ecz. N. Zehil
Ecz. K. Hamparsunyan
Ecz. L. Konstantinidis

27 Aralık 1920 de Tarsus’un düşman işgalinden kurtulmasından sonra bu üç eczacının eczaneleri bir süre daha açık kalmış ancak daha sonra kapanmıştır.

Bu üç eczanenin yanı sıra Tarsus’un ilk Müslüman Türk eczacısı Ecz. Mehmet Hüsyar Tanrısever Şükran Eczanesini açmıştır. 1878 yılında İstanbul’da doğan M. H. Tanrısever liseyi Almanya’da okuduktan sonra 1900 yılında İstanbul Eczacı Mektebini bitirmiştir.

Ecz. Tanrısever’den sonra aşağıdaki eczaneler açılmıştır.

1887’de Tarsus’ta doğan ve 1908 de İstanbul Eczacı Mektebini bitiren Ecz. Hüseyin Sabri Aydın tarafından açılan Hilal Eczanesi

1889’da İstanbul’da doğan ve 1908 yılında İstanbul Eczacı Mektebini bitiren Ecz. Siyami Uğur tarafından açılan Hayat Eczanesi

Hayat Eczanesi 1941 yılında Ecz. Salih Mithat Sucugil devralmış ve adını Yeni Eczane olarak değiştirmiştir. Salih Mithat Sucugil 1889’da Şam’da doğmuş ve Şam tıbbiyede Eczacılık sınıfından mezun olmuştur. Daha sonra İstanbul Dersaadet Darülfununu Tıp Fakültesi Eczacı İcazetnamesi alarak mesleğini yapmaya başlamıştır. 1966 yılında vefat edince oğlu Hakkı Sucugil eczaneyi bir mesul müdür ile 5 yıl devam ettirmiş sonra kapatmıştır.

1950-1960 yılları arasında Tarsus’ta aşağıdaki eczaneler açılmıştır:

İstanbul Eczanesi : Ecz. Ahmet Eren
Güven Eczanesi : Ecz. Kutluay Fatma Borhan
Tarsus Eczanesi : Ecz. Fikret Oğuzcan
Halk Eczanesi : Ecz. Seniha Ersen

Bugün bu eczanelerin hepsi kapanmıştır.

* D.Üvey ve A.N.Gökçe tarafından II. Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Günleri – 23-26 Mayıs 2001 – Tarsus’ta sunulan bildiriden özetlenmiştir.